Đây là chuyện mình đã từng viết, chắc sắp thành chủ đề “biết rồi, khổ lắm, nói mãi”. Cơ mà, vẫn cứ phải nói tiếp, vì thấy nhiều người còn băn khoăn quá. Lưu ý, đây là ý kiến của bản thân mình, dựa trên những gì mình đã trải qua.

Khi tuyển dụng, tùy thuộc vào vị trí cần tuyển, HR và Hiring Manager sẽ có kỳ vọng khác nhau về yếu tố ngôn ngữ. Yêu cầu đó được thể hiện rõ ngay trong Job Description, như cần biết mấy ngôn ngữ, khả năng sử dụng ở mức độ nào, có bắt buộc chứng chỉ nào không, etc. Ngoại trừ những công việc chuyên ngành & đặc thù, nhà tuyển dụng luôn ưu tiên kiến thức, kỹ năng và những gì ứng viên có thể đóng góp cho công ty, chứ không phải điểm thi chứng chỉ ngoại ngữ cao hay giọng chuẩn người bản xứ. Chẳng ai tuyển nhân viên vào làm việc chỉ với lý do “Thằng này có điểm IELTS cao, chắc làm được việc”, hoặc “Uầy, phát âm tiếng Anh của em rất chuẩn, nhất là từ abcxyz ấy.” Đây chỉ là yếu tố phụ trợ thôi, không phải là điều quyết định.

Sau tất cả, ngôn ngữ là một phương tiện để con người giao tiếp và trao đổi với nhau. Hai bên hiểu được ý của nhau một cách đầy đủ, nhanh chóng, rõ ràng, thế là được.

Mình đi làm và học ở nước ngoài bao lâu, ngoại trừ lúc nộp hồ sơ MBA (2021), còn lại, chẳng ai quan tâm kiểu “Ê, mày có chứng chỉ tiếng Anh gì ấy? IELTS à? Được nhiêu điểm?”. Thực tế, mình được 7.5 IELTS, trong đó 9.0 Reading, mỗi tội giờ hết hạn rồi, mình lười nên chưa đi thi lại (10s flex đã hết, cảm ơn đã đọc). Lúc phỏng vấn công việc, cũng chẳng ai kêu “Mày phải có chứng chỉ tiếng Anh thì tụi tao mới nhận.”Thật vậy à, ngồi trả lời câu hỏi, trao đổi bằng tiếng Anh với nhau hơn 1h đồng hồ rồi, tốn bao công sức rồi, vẫn chưa đủ biết hay sao? Rồi nữa, khi làm việc, viết email hay báo cáo cho sếp, dùng mấy từ học thuật với ngữ pháp phức tạp như bài thi IELTS hoặc TOEFL, sếp vừa đọc, vừa thầm mắng “Tbs đứa nào viết cái này” và yêu cầu làm lại ấy chứ.

Tất nhiên, có chứng chỉ ngoại ngữ là một cách để cho người khác biết trình độ sử dụng ngôn ngữ. Tuy nhiên, đây không phải là cách duy nhất. Ít ra, khi tuyển dụng, còn có vòng test và phỏng vấn nữa. Và, điểm IELTS không nói lên tất cả. Như mình đã từng đề cập, tiếng Anh trong cuộc sống rất khác với tiếng Anh học thuật trong IELTS. Trong sinh hoạt hàng ngày, trong công việc, rồi trong giao tiếp với bạn bè, chẳng ai dùng mấy từ học thuật lạ huơ lạ hoắc. Cũng chẳng ai quan tâm lắm đến chuyện giọng này chuẩn chưa, câu này mày nói đúng ngữ pháp chưa, hay mày nên dùng từ này cho “sang” hơn này. Mình hay đùa, giọng tiếng Anh “thuốc lá thuốc lào” của mình thế mà được việc phết, cứ nói chuyện rồi mua bán ở ngoài ầm ầm, ai cũng hiểu.

Một điều nữa, mình tin rằng, khi sử dụng ngoại ngữ, hãy luôn tự hào và thoải mái với “Vietnamese accent” của bản thân. Đó như kiểu trademark, không lẫn đi đâu được. Thực tế, người Việt Nam có chất giọng riêng, vì tiếng mẹ đẻ là tiếng Việt. Mà, tiếng Việt có thanh, dấu, vần, điệu phong phú như thế nào thì mọi người đều biết rồi. Nên khi nói tiếng Anh, nghe người Việt nói sẽ rất khác so với khi nghe người Hoa, người Malay, người Sing, Tây Ban Nha, hay UK nói. Mình tin chắc rằng, kể cả với người Việt được nhiều người khen nói tiếng Anh chuẩn, vẫn nghe ra được ngữ giọng và bắt được vài âm đặc trưng, đủ để nhận ra “À, người Việt đồng hương đồng khói đây rồi”, không thể lẫn được. Tất nhiên, cố gắng nói hay hơn là một điều tốt. Nhưng, đừng vì thế mà lại cứ khăng khăng chối bỏ Vietnamese accent, lúc nào cũng muốn phải chuẩn UK hay US. Cũng “who cares?”.

Ngôn ngữ là cách thuận tiện nhất để giao tiếp. Tất nhiên, đó không phải duy nhất. Ví dụ như, trong nhiều mối quan hệ người với người, chỉ cần ngồi với nhau, hay nhìn vào đôi mắt nhau, cũng đã đủ để cho ai đó xao xuyến, hoặc cũng đủ để diễn tả “Ta yêu em bao nhiêu” rồi. Đấy, có cần phải dùng lời nói gì đâu, vẫn đạt được mục đích thể hiện tình cảm đấy thôi. Nghe thú vị đấy chứ?