Tin mình đi, sau này, có thể rất nhiều lần các bạn cần xin reference từ người cũ, như sếp cũ, đồng nghiệp cũ, người yêu cũ, etc. Thậm chí, nếu di cư qua Hà Lan chẳng hạn, cần xin cả “reference” từ chồng cũ/vợ cũ (nếu có) nữa (thật đấy, không đùa đâu).

Một trải nghiệm thật của bản thân

Hồi làm việc ở Malaysia, vào một buổi chiều, mình đang ngồi clear review notes với sếp, bao gồm 1 Manager và 1 Director. Ba người đang chăm chú nhìn vào màn hình để soi số liệu, giải thích rồi tranh luận các kiểu. Bỗng nhiên, mailbox của Director nhận được thông báo về 1 email mới. Vì cắm trực tiếp vào laptop, nên, cả 3 đều nhìn thấy tiêu đề email ấy luôn. Chuyện chẳng có gì đáng nói, nếu như, đó không phải là reference-check email về 1 nhân viên cũ.

Cả 3 nhìn vào tiêu đề email, đều không hẹn mà cùng cười. Lúc đó, suy nghĩ đầu tiên trong đầu mình là “WTF, bé này dám xin reference từ sếp này sao? Nó không còn ai nữa à?” Công ty kia ở Dubai, muốn check reference về ứng viên đó từ người đã từng làm việc cùng. Director cũng bất ngờ không kém, vừa cười vừa quay sang bảo 2 đứa “Sao nó lại đối xử với tao như này nhỉ? Nó có bảo quái gì với tao về chuyện này đâu. Giờ mày nghĩ, tao nên trả lời bên công ty kia như nào đây?” Manager chưa ngớt cười, liền đáp lại “Tao cũng chịu, thôi, có gì mày trả lời bên đó đi, chứ tao không có comment gì rồi đấy.” Tất nhiên, Director đâu chấp nhận chịu trận một mình, nên liền đáp lại “Thôi, chút nữa review xong, tao với mày cùng ở lại bàn xem, nên trả lời như nào”. Cũng may, đang review file căng thẳng, tự dưng có cái để xả stress chút, không khí vui vẻ và nhẹ nhàng hơn hẳn. Ít ra, cái email đó cũng có chút tác dụng đấy chứ.

Mục đích của reference

Thực ra mà nói, khi đi làm và có vài năm kinh nghiệm rồi, nếu bạn ứng tuyển vào công ty khác, check reference là một trong những bước tiên quyết và quan trọng trong quy trình tuyển dụng. Với nhiều công ty, khi tuyển dụng vị trí “ngon”, đều phải có bước reference check. Càng vị trí cao, càng phải check reference kỹ càng. Còn, nếu bạn apply đi du học, như học Master, PhD hay MBA, yên tâm đi, bạn chắc chắn không thoát được bước reference check này đâu – bước không thể bỏ qua.

Khi check reference, phía bên kia muốn biết những gì? Chủ yếu, họ sẽ tập trung vào performance lúc trước như nào, điểm mạnh là gì, điểm yếu là gì, rồi referral person có recommend ứng viên đó không. Nếu nhận được reference tốt thì ứng viên sẽ có điểm cộng lớn, còn, nếu reference không tốt, sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả cuối cùng. Do đó, tâm lý chung là ứng viên nào cũng muốn có good referral person. Nên, ai cũng muốn để tên người refer là người hay làm chung, biết rõ về năng lực của mình, và có ấn tượng và mối quan hệ tốt. Lúc đó, dễ xin good reference hơn nhiều à.

Nên xin reference như nào?

Quay trở lại với câu chuyện kia. Đây là điển hình về việc xin reference như nào cho phù hợp. Thứ nhất, sếp mình hoàn toàn bất ngờ khi nhận được email reference đó. Nghĩa là, bé ấy không hề liên lạc và trao đổi gì về việc reference này cả. Ơ hay, muốn người ta làm referral thì phải trao đổi trước chứ, nhận được sự đồng ý rồi thì mới được đưa thông tin referral person khi ứng tuyển chứ. Email, nơi công tác, vị trí công tác, hay số điện thoại – đều là thông tin cá nhân cả, không nhận được sự đồng ý thì sao lại đi chia sẻ chỗ khác.

Thứ hai, chọn người referral cũng là một vấn đề. Mình, Manager và Director đều làm chung job với bé ấy rồi, đếu biết về performance và thái độ trong lúc làm rồi. Bé ấy không có quan hệ quá tốt với sếp mình, performance cũng không gây ấn tượng với sếp, vì bỏ bê, không thèm làm việc nữa khi sắp rời đi, kỹ năng và năng lực như nào thì sếp biết hết cả rồi. Do đó, sẽ rất khó để phản hồi good reference cho bên kia được – vì “điều đó là dối lòng” (câu nói từ chính sếp). Thế nên, mình mới “WTF” ngay khi nhìn thấy email đó, có lý do cả đấy. Thêm nữa, kể cả khi chọn referral person khác, những ấn tượng để lại đều sẽ ảnh hưởng đến reference cả. Môi trường công sở, dù có chuyên nghiệp thế nào đi nữa, mỗi khi ai đó tạo ra phốt gì, kiểu gì sớm muộn tất cả mọi người đều sẽ biết. Cố tình chây ì không phản hồi email ư? Lúc nào cũng trễ deadline vì những lý do “củ chuối” ư? Không chịu làm việc nghiêm túc, cứ phải để giục ư? Nếu cứ lặp đi lặp lại hành động đó, lâu dần, đó sẽ là suy nghĩ của mọi người khi nói về bạn. Ấn tượng không tốt rồi, bạn có xin reference ai đi nữa, cũng sẽ rất khó để nhận được good reference.