Thực tình mà nói, khi làm việc, hầu như tất cả mọi người đều đôi lần bị mắng. Mình vẫn còn nhớ, lúc bắt đầu đi làm, mình và tụi đồng nghiệp thỉnh thoảng ăn mắng từ sếp. Sếp mắng là do làm việc chưa hiệu quả, rồi không đúng ý sếp, như là “đáng lẽ em nên làm tốt hơn mới phải”, “Em làm như này mà được à?”, hay “Có biết làm không đấy, không biết thì nói một câu, để anh giao người khác làm”, rồi “Lúc hướng dẫn thì tập trung vào, làm be bét hết cả.”

Nói một cách chân tình, không ai muốn bị mắng, vì cảm giác rất khó chịu. Làm việc đã đủ mệt mỏi, lại còn nghe mắng nữa, chắc chắn đâu thể thoát được cảm giác chán và tụt mood. Với ai hay “overthinking” nữa thì thôi, nghe 1 câu mắng là lo sợ nọ kia, tự vấn và vẽ ra hàng tá kịch bản, hơn cả “ngàn lẻ một đêm” hoặc “Cô dâu tám nghìn tuổi”. Tất nhiên, cũng có người sẽ có phản ứng khác. Có người nghe mắng như nghe nhạc, kiểu “Chạo ôi, sếp mắng một lát là thôi ngay ấy mà, đố có sức mà mắng cả ngày được ấy. Người mắng mới mệt, chứ người nghe thì rảnh.” Có người sẵn sàng đối đáp lại, kiểu như “Anh muốn em sống sao?”, hoặc “Giờ anh mắng em như này có tác dụng gì, có giải quyết được vấn đề bây giờ không?”.

Thú vị là, nhiều lúc, sếp của mình vẫn bị sếp cao hơn mắng và phê bình như thường. Hồi làm ở Malaysia và Singapore, vài lần mình đã chứng kiến, senior chui vào toilet khóc một lúc sau khi bị Manager phê bình, vì lý do mải làm job khác mà chưa clear hết review notes của job này. Rồi, Manager bị Partner “quạt” vì việc follow-up với team và khách hàng không tốt, dẫn đến việc deadline dí sát rồi mà mọi thứ còn ngổn ngang, nham nhở hơn mặt cỏ sân Mỹ Đình. Đôi lúc, cả team vinh dự được Manager kéo vào phòng Partner để cùng nhau chịu trận, chẳng khác gì “mình cùng nhau đóng băng”. Nghĩ lại thì thấy không thể quên, cả team thỉnh thoảng lôi chuyện cũ, ôn lại kỷ niệm xưa rồi cười với nhau. Chứ lúc đang ngồi trong phòng Partner, chỉ còn nghĩ đến chuyện, “Chu choa mạ ơi, bao giờ mới xong và thoát khỏi phòng này đây”.

Nếu đến cả Manager còn bị sếp mắng và phê bình, vậy thử nghĩ xem, nhân viên cấp thấp hơn, nhất là junior, còn ở trong hoàn cảnh đó nhiều như nào. Thứ nhất, junior là cấp độ thấp nhất, hầu hết là người mới tốt nghiệp đại học. Do đó, trong nhiều trường hợp, chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc ứng xử hay giao tiếp trong công việc, dẫn đến chuyện làm người khác không vừa ý. Thứ hai, junior thường có tâm lý ngại ngùng, không dám hỏi người xung quanh khi có thắc mắc. Junior hay sợ mình làm phiền các anh chị đang “xách dép chạy deadline”, rồi lo bị đánh giá thiếu kiến thức, nên cứ thế mà làm. Đến lúc sau, phát hiện sai thì phải tốn thời gian làm lại, sếp không bực và la vài câu mới lạ.

Một lý do nữa, đó là expectation gap giữa “tưởng tượng” và “thực tế”. Khi còn đi học, junior có những mong muốn nhất định về môi trường hay công việc sau này, nhất là với những người học giỏi, profile đỉnh, có nhiều thứ khoe trong CV. Nhưng, khi đi làm, bắt đầu tiếp xúc, mới nhận ra, “Ồ, sao profile mình đỉnh như này, mà lại phải làm mấy việc tốn sức như đứa khác vậy nhỉ?”. Lúc đó, có thể có một số hành động hay lối suy nghĩ hơi trệch đường ray. Vậy là, dễ dẫn đến việc bị mắng hay phê bình từ cấp trên.

Do đó, mình tin rằng, khi bắt đầu đi làm, nên chuẩn bị tâm lý sẵn sàng bị mắng và phê bình. Mình còn trẻ, thiếu kinh nghiệm, cần phải học hỏi nhiều, chắc chắn không thể làm tốt ngay được. Sẽ có những lúc làm sai, không đáp ứng được yêu cầu. Bị mắng là một cách để ghi nhớ, học hỏi làm tốt hơn, lần sau không phạm lỗi tương tự. Ngoài ra, nhiều anh chị mắng xong thì sẽ thôi, nghĩa là, không để ý gì nữa, miễn sao khắc phục được và không làm sai ở lần tiếp theo. Không nên cứ nghĩ mãi về nó, nghĩ rằng năng lực bản thân mình không tốt. Nào ai đánh giá như vậy đâu, mọi người còn muốn đào tạo và phát triển nhân viên để “sau có đứa làm giúp mình”. Tuy nhiên, thời gian qua đi, có những thứ sẽ phải thay đổi. Dù cho với mục đích như nào, hoặc bản thân khó tính như nào, các sếp vẫn nên hạn chế việc mắng to tiếng với nhân viên. Nhân viên trẻ có thể chấp nhận bị mắng đôi lần để mong được học hỏi; nhưng nếu lạm dụng, chắc chắn sẽ phản tác dụng. Bây giờ, cơ hội việc làm đa dạng rồi, đâu phải như thời điểm thập niên trước. Dù cho bây giờ kinh tế khó khăn, nhưng, chắc chắn sẽ đến lúc phục hồi. Lúc đó, cơ hội cho người trẻ lại càng nhiều. Tụi ấy rời đi, lại phải mất công tìm người mới, rồi làm quen, đào tạo các thứ. Cố gắng giữ mối quan hệ tốt đẹp, sẽ mang lại nhiều lợi ích lâu dài về sau.