Mình có một niềm tin rằng, trong vòng 5-10 năm nữa, sẽ có thêm một vài chuẩn mực kế toán mới được phát hành để thay thế những chuẩn mực hiện tại. Mức độ ảnh hưởng có lẽ sẽ chẳng kém bộ ba IFRS 15, IFRS 9 và IFRS 16 vài năm trước. Kết quả, sẽ có thêm khoản mục mới, hay số to hơn được ghi nhận trong báo cáo tài chính. Vì sao ư? Vì hiện tại, có đôi lời phàn nàn về việc ghi nhận hay không ghi nhận, ghi nhận như nào, rồi ảnh hưởng của các yếu tố khác đến báo cáo tài chính.

**********

Thứ nhất, mức độ ảnh hưởng ngày càng tăng của tài sản cố định vô hình đến thành công của doanh nghiệp. Có một lời phàn nàn phổ biến, hệ thống chuẩn mực hiện hành được thiết kế theo mô hình kinh doanh cũ. Ở đó, hoạt động chính vẫn là sản xuất, nên phần lớn tài sản của một công ty là hữu hình, dùng cho mục đích sản xuất và kinh doanh, như máy móc, nhà xưởng, etc. Hiện tại, điều này đã thay đổi, đặc biệt là sự xuất hiện ngày càng nhiều các công ty công nghệ trong top vốn hóa cao nhất thị trường chứng khoán.

Có một nghiên cứu đáng chú ý, trong định giá (value) của các công ty đó, tỷ trọng đóng góp của tài sản cố định vô hình chiếm tỷ lệ ngày càng cao. Nghịch lý là, theo chuẩn mực kế toán, rất nhiều thứ “vô hình” ấy, ví dụ như bằng sáng chế tự nghiên cứu,… lại không đủ điều kiện để được ghi nhận tài sản cố định vô hình. Vậy nên, đang có một khoảng cách nhất định giữa quy định trong hệ thống chuẩn mực kế toán và những gì thị trường đang đánh giá. Khi có khoảng cách như này, việc tìm cách “lấp đầy” là chuyện sớm muộn. IFRS 16 là một ví dụ, khi đã tìm được cách để đưa đủ thứ doanh nghiệp đi thuê lên báo cáo tài chính.

**********

Thứ hai, ảnh hưởng ngày càng tăng của Sustainability và ESG. Ngày nay, không doanh nghiệp nào có thể làm ngơ trước ảnh hưởng của Sustainability đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Lấy ví dụ, yếu tố dễ thấy nhất là tác động của biến đổi khí hậu. Khí hậu thất thường hơn sẽ gây ảnh hưởng đến rất nhiều ngành, như nông nghiệp, nguyên vật liệu đầu vào của doanh nghiệp sản xuất, hay năng lượng. Chỉ cần một cơn bão mạnh, một đợt hạn hán nghiêm trọng, hay mùa đông lạnh bất thường, vậy là cũng đủ để gây ra thiệt hại lớn cho bất kỳ công ty nào.

Tần suất xảy ra các sự kiện đó ngày càng dày trong những năm gần đây, buộc các công ty cần có kế hoạch đối phó, trong đó có việc lập kế hoạch rủi ro, trích lập dự phòng, hay định giá tài sản phù hợp. Vậy, khi thực hiện những biện pháp này, chuẩn mực kế toán có cho phép công ty ghi nhận “dự phòng thiệt hại do tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan” hay không? Khá khó nói, vì còn phụ thuộc vào đánh giá xác suất sự kiện đó xảy ra (bao nhiêu%), và có “cãi” được với auditors hay không.

************

Trên đây là 2 yếu tố mà mình cho rằng, trong tương lai, hệ thống chuẩn mực kế toán sẽ tiếp tục được thay đổi để đáp ứng. Tất nhiên, báo cáo tài chính luôn có những điểm hạn chế sẵn, như nhiều khoản mục phụ thuộc vào ý chí của ban giám đốc trong việc chọn lựa chính sách kế toán, judgement, hay thông điệp muốn truyền tải; hoặc tập trung nhiều vào looking backward mà ít để ý đến forward-looking… Người làm ngành kế toán không phải lúc nào cũng chỉ lo đến việc cân hay không cân đâu. Để đến được bước ấy, trước hết, cần vắt óc suy nghĩ về việc đánh giá, lựa chọn policies, judgement và estimate cho phù hợp, ghi nhận như nào, ghi bao nhiêu, etc. Đây mới là điểm mấu chốt đây này.

************

Còn chuyện cân hay không, tin mình đi, kiểu gì cuối cùng cũng sẽ cân. Bằng cách nào à? “Magic”, mình gặp nhiều rồi nên mình biết à, các bạn khỏi thắc mắc.