Bữa trước, có bạn hỏi mình, sao EY hay được lên mặt báo ở Financial Times thế. Các firm khác có thể ở tình trạng tương tự, nhưng chỉ thấy EY được đưa lên. Câu trả lời có thể là từ đây – vụ Wirecard.

Trong những năm gần đây, Wirecard là một trong những case study nổi nhất liên quan đến quản trị yếu kém & sai lầm, cộng với gian lận trong báo cáo tài chính. Mặc dù không chấn động hay làm thay đổi hoàn toàn ngành kiểm toán như vụ Enron năm nào, vụ Wirecard vẫn để lại dấu hỏi lớn. Không chỉ liên quan đến quản trị doanh nghiệp, đó còn là sự liên đới của cơ quan quản lý, truyền thông và kiểm toán viên độc lập.

**************

1. Sự nuông chiều quá mức của các cơ quan quản lý

Wirecard là một công ty cung cấp giải pháp thanh toán và quản lý rủi ro, có trụ sở chính ở Munich, Đức. Ở thời điểm đỉnh cao (giữa năm 2019), Wirecard có doanh thu tỷ đô, một trong những doanh nghiệp hàng đầu của Đức (góp mặt trong DAX30 index), được coi là câu trả lời đanh thép của Đức và châu Âu trong lĩnh vực thanh toán và ngân hàng điện tử với các đổi thủ đến từ Mỹ và UK. Thậm chí, khi Wirecard muốn mua 1 công ty ở Trung Quốc, thủ tướng Đức lúc bấy giờ, Angela Merkel, đã trao đổi trực tiếp vấn đề này với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Chính vì vị thế và những mỹ từ như này, các cơ quan quản lý đã có phần buông lỏng và làm ngơ trước những dấu hiệu sai phạm của Wirecard. Thay vì điều tra hoặc yêu cầu Wirecard giải trình khi xuất hiện những cáo buộc, các cơ quan quản lý ở Đức, đứng đầu là BAFIN – Cơ quan Giám sát tài chính Liên bang, lại chọn cách bảo vệ Wirecard và cáo buộc ngược những người liên quan. Với họ, Wirecard là “ngôi sao đang lên”, cần phải được o bế. Mọi hành động khác, đều sẽ bị coi là phá hoại.

**************

2. Vai trò điều tra của báo chí và truyền thông

Nếu cơ quan quản lý không điều tra, vậy thì đến lượt báo chí và truyền thông. Vụ Wirecard được khui ra sau một loạt bài phóng sự điều tra của Financial Times (FT) – tờ báo có trụ sở tại Anh. Những phóng viên của FT còn tìm đến hẳn địa chỉ của các công ty ở Philippines, Indonesia, Singapore, etc… được Wirecard khoe là “đối tác”. Từ đó, dần dần, những thủ thuật và cách thức thực hiện hành vi của Wirecard dần được hé lộ.

Tất nhiên, khi FT xuất bản những bài báo này, Wirecard và BAFIN phản đối gay gắt, thậm chí có phần aggressive. Như đã nói ở trên, họ coi đây là hành động “phá hoại”, “cạnh tranh không lành mạnh”, “muốn đạp đổ một công ty với tiềm năng to lớn”, etc. FT có trụ sở tại UK, mà UK và EU lúc này lại có cạnh tranh và “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt” do Brexit. Dễ hiểu vì sao, FT bị nghi ngờ lúc đó. May thay, FT đã không bỏ cuộc cho đến khi vụ việc chính thức vỡ lở.

**************

3. Vai trò của kiểm toán viên độc lập – họ đã làm những gì?

Kiểm toán viên độc lập của Wirecard là EY Đức. Trong bất kỳ một vụ việc gian lận kế toán nào, sau khi nói chán chê về quản trị và ban điều hành, người ta sẽ bắt đầu dồn sự chú ý qua audit firm.

EY Đức có vô can trong vụ Wirecard? Câu trả lời, rất tiếc, hoàn toàn không.

Một trong những điểm chính trong vụ này là Wirecard đã fake doanh thu và khoản tiền gửi gần 2 tỷ USD ở 1 ngân hàng Singapore ở báo cáo tài chính trong một thời gian dài. Xin nhắc lại, số này là gần 2 tỷ USD. Ngân hàng ở Singapore khẳng định rằng, họ chưa bao giờ có tài khoản ngân hàng nào như vậy. Điều người ta càng ngạc nhiên hơn, không hiểu EY Đức đã làm những thủ tục gì để xác nhận số dư này. Chẳng lẽ, một thủ tục cơ bản là gửi và nhận thư xác nhận ngân hàng, vậy mà EY Đức cũng không làm hay sao? Cuối cùng, có thể là như vậy, khi ngân hàng ở Singapore tuyên bố, họ chưa bao giờ nhận được yêu cầu xác nhận số dư tài khoản từ EY Đức. Có lẽ vì Wirecard là một khách hàng lớn và quan trọng, đến nỗi EY Đức sẵn sàng bỏ qua hết thủ tục cơ bản để ký báo cáo.

Tất nhiên, khi FT điều tra Wirecard, EY Đức chắc chắn có những tác động. Để lộ ra thì ảnh hưởng danh tiếng, nên EY Đức không thể ngồi im xem FT sẽ làm gì được. EY Đức có những hành động cụ thể gì thì mình không biết, EY Global có tác động gì với FT không thì mình cũng không rõ. Chỉ biết là, đến tận thời điểm bây giờ, FT vẫn thường xuyên “ưu ái” dí EY mỗi lần EY có tin gì nóng hổi.

**************

Ở thời điểm hiện tại, ảnh hưởng của vụ Wirecard vẫn còn. Dù cho Wirecard đã nộp đơn phá sản, tài sản đã được bán cho các công ty khác, nhưng các vụ xét xử vẫn chưa kết thúc. EY Đức vẫn đang chật vật để khôi phục vị thế. Sau vụ Wirecard, nhiều tập đoàn lớn của Đức đã quyết định thay EY Đức bằng firm kiểm toán khác, tiêu biểu là Siemens. Thế mới thấy, tác động sâu rộng của 1 vụ việc với firm kiểm toán có thể đến mức nào, không chỉ đóng tiền phạt là xong. May thay, ít ra EY Đức vẫn còn tồn tại và có cơ hội làm lại, chứ như Authur Andersen ở vụ Enron thì làm gì có chứ.