Ngay trước khi cả nước nô nức nghỉ lễ 2-9, một thông tin đáng chú ý được thông báo từ tập đoàn Tân Tạo: “Tất cả công ty kiểm toán đều từ chối vì sợ bị phạt”.

Đây là ví dụ điển hình của việc, không phải cứ có nhiều tiền, trả phí thật cao là sẽ có công ty kiểm toán nhận hợp đồng. “Tiền nhiều để làm gì?” nên được áp dụng với Tân Tạo ở trường hợp này.

Để chấp nhận khách hàng mới, hoặc đồng ý làm tiếp khách hàng năm trước, các firms kiểm toán đều phải hoàn thành quy trình tìm hiểu và đánh giá khách hàng. Trong đó, đánh giá mức độ rủi ro là thủ tục phải có. Ví dụ như, coi ngành nghề khách hàng có rủi ro tiềm ẩn gì, ban quản trị hay ban giám đốc có lịch sử không trung thực & minh bạch gì không, hay có thay đổi nào trong bộ máy lãnh đạo, ngành nghề kinh doanh, tin tức liên quan, etc… Nếu rủi ro cao quá, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến firms mà không có biện pháp hiệu quả để kiểm soát thì xin dừng cuộc chơi, hoặc “xin lỗi, chúng em xin từ chối cơ hội này.”

Chấp nhận khách hàng thường sẽ do các sếp cấp cao phụ trách chính. Với nhiều khách hàng, quy trình này được thực hiện kỹ càng, có thể tốn nhiều thời gian, và phải họp hành, tranh luận và thống nhất với sếp bự trong firm. Không đơn giản và thẳng tuột như với senior hay junior, khi tụi này chỉ cần biết mình được vô team và làm phần hành nào.

Một đặc điểm nữa ở thị trường Việt Nam (kể cả ở một vài quốc gia khác), đó là ban giám đốc lại cứ muốn kiểm toán làm theo ý mình. Lý do là vì, họ suy nghĩ đơn giản, trả phí kiểm toán cao như này, mình là khách hàng, firm kiểm toán là nhà cung cấp, phải chiều ý và làm thỏa mãn khách hàng chứ. Nếu có tranh cãi, ban giám đốc sẽ không chịu, không điều chỉnh, chỉ chấp nhận ý kiến “chấp nhận toàn phần.” Cứ như này, lâu dần, công ty kiểm toán nào cũng chạy, không dám làm việc cùng. Nên mới có trường hợp, có khách hàng, team kiểm toán làm xong một vài thủ tục, hoặc xong hết rồi, vậy mà vẫn hủy hợp đồng, không tiếp tục công việc nữa, và không thể ký báo cáo.

Với Tân Tạo, lý do được đưa ra là vì, một vài kiểm toán viên thực hiện kiểm toán trong quá khứ đã bị phạt và đình chỉ tư cách kiểm toán. Vì thế, các công ty khác có lý do chính đáng để “sợ” và xua tay từ chối. Mình nói vui, nếu là mình ấy, mình cứ nhận, trước hết là nhận đặt cọc một phần phí. Sau đó, trong quá trình làm, nếu thấy không ổn thì phát hành ý kiến loại trừ (“vài tài khoản trình bày sai rồi”), trái ngược (“cả báo cáo trình bày sai bét rồi”), hoặc từ chối đưa ra ý kiến. Không biết, lúc đó, ban giám đốc sẽ phản ứng thế nào? “Không chịu, không chịu đâu” thì thôi, bảo sao ai cũng sợ.