Ở Đức, khi di chuyển bằng phương tiện công cộng, sẽ chẳng có biện pháp soát vé nào cả. Không có cửa check vé ở bến tàu hay bến xe bus, cũng không có phụ xe hay nhân viên soát vé trên xe. Chỉ cần lên tàu/xe, ngồi đến điểm cần đến rồi xuống, vậy là được. Tất cả được vận hành dựa trên sự tự giác của hành khách: khi bước chân lên tàu/bus, mọi người đều ngầm hiểu là đã mua vé hợp lệ hết rồi. Tuy nhiên, phong cách này không áp dụng rộng rãi ở châu u. Kể cả ở một vài nước châu u khác mà mình đã qua, như Hà Lan, Bồ Đào Nha, UK, etc, bạn vẫn cần phải đi qua cửa soát vé, hoặc quẹt vé khi lên tàu/xe.

Tất nhiên, vì sự “dễ dãi” như này, chắc chắn sẽ có vài trường hợp trốn vé. Nếu tính về chuyện kinh tế, thêm vài người trên tàu/xe cũng chẳng làm tăng chi phí vận hành của cả chuyến, nên coi như chấp nhận được. Có chăng, chỉ là không có thêm chút doanh thu từ tiền vé. Cơ mà, người Đức vốn nổi tiếng với tính kỷ luật cao, nên chẳng mấy ai làm kiểu này. Toàn người có ý thức và được học hành đầy đủ cả, tự nhận thức được điều gì được làm và không được làm, cứ như vậy mà áp dụng trong cuộc sống. Trốn vé, dĩ nhiên, là điều không được làm.

Từ chuyện này, mình nghĩ nhiều hơn đến mấy thứ khác, về tính tự giác hay tính kỷ luật. Nếu bây giờ, mọi người đều có chung suy nghĩ “lớn rồi, tự giác và tự ý thức về hành động của mình đi”, chẳng phải sẽ bỏ bớt được bao nhiêu quy định, vui vẻ hơn khi đi làm, đi chơi, đúng không nhỉ? Một vài ví dụ như:

• Người đi làm, như công nhân kiểm toán chẳng hạn, đã biết trước deadline cụ thể rồi, sau cứ tự giác làm rồi nộp file đúng hạn, không cần sếp giục.
• Tham gia giao thông, tất cả đều biết “đỏ dừng, xanh được đi, vàng chuẩn bị”, “đã uống rượu bia là không được lái xe”, di chuyển ở làn nào, sang đường ở chỗ nào, được vượt ở đâu, … etc. không cần các anh áo vàng phải căng mình đứng đường.
• Vứt rác đúng nơi quy định, “cam dai bay”, chỗ này không được họp chợ hay bán hàng rong, etc… không cần các bác “đô thị tới” đi hốt.
• Nhà sạch thì mát, bát sạch ngon cơm – dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ hàng tuần, không để bạn roommate hay mẹ mắng “như cái ổ lợn”.

Mình tin rằng, hầu hết mọi người khi đến tuổi trưởng thành, đều được dặn một câu từ các vị phụ huynh: “Lớn rồi, tự ý thức về hành động của mình, không cần người khác phải nhắc nữa.” Mình cũng tin vào sự tự nhận thức, rằng mọi người đều biết việc nào được làm, việc nào không. Nhưng điều quan trọng là, giữa việc nhận biết đến việc thực hiện, đó là một khoảng cách rất khó xác định. Như chuyện mua vé tàu/bus ở Đức, tất cả đều nhận thức được việc phải mua vé hợp lệ, và phần lớn tự giác thực hiện. Còn, với những ví dụ mình gạch đầu dòng ở trên, thực hiện hay không thì hơi khó nói, nhiều khi ai cũng hy vọng “chắc nó trừ mình ra”. Biết là “không đúng”, “không phải” nhưng mà vẫn làm, dù lý do là gì đi nữa, chẳng thể thay đổi bản chất “không đúng” được. Lúc đó, tự chịu trách nhiệm cho hành động của bản thân, như kiểu “làm bụng con gái nhà người ta phễnh lên rồi thì cưới đi”.

Mình hy vọng, tự bản thân các bạn hãy cố gắng tự giác thực hiện những việc nên làm. Hứa với sếp nộp file ngày nào thì hoàn thiện và nộp đúng hạn; tham gia giao thông đúng làn, không leo lề, không vượt đèn đỏ dù chỉ còn vài giây; xếp hàng khi mua đồ; vứt rác đúng nơi quy định, etc. Cứ làm những điều như trên, liên tục trong ít nhất 3 tuần tới, bạn sẽ thấy sự khác biệt tích cực đấy.