Mùa bận đang đến giai đoạn nước rút về đích, các bạn công nhân kiểm toán thấy thế nào? Vẫn còn đủ sức để chạy hết những phần việc còn dang dở chứ?

Các cụ nhà mình có câu “Trăm nghe không bằng một thấy”. Ý là, phàm những chuyện trên đời, cứ phải tận mắt chứng kiến và trải qua, như thế mới đáng tin hơn vạn lời đồn thổi. Công việc của công nhân kiểm toán cũng vậy thôi.

Năm ngoái là Senior, không hiểu các anh chị Manager làm gì mà thấy suốt ngày “meeting”, “on a call”, giục mãi mới review, lúc nào cũng kêu bận. Năm nay, khi đã được promote thành Manager rồi, một lúc phải quản lý cả portfolio với vô số con jobs “nát” và teams cùng chạy, lúc này mới hiểu được tại sao.

Năm ngoái là staff, không hiểu sao Senior hay review muộn, review cuối tuần, rồi hay bảo mình làm việc này gấp, nhờ mình giúp vài việc. Năm nay, khi được lên Sen, trở thành “first contact” của đủ mọi bên, từ khách hàng, manager rồi staffs, lúc này mới nhận ra, “À, thì ra lý do là thế.”

Lúc trước, khi chưa vô ngành, hồi vẫn là sinh viên năm cuối và tấm chiếu mới, nghe mọi người kêu khối lượng công việc và deadline mùa bận nhiều lắm, chưa thể hình dung cụ thể được “nhiều” là như nào. Bây giờ, sau hơn 2 tháng bị “job” đè, với vô số lần vắt chân lên cổ để chạy kịp deadline nộp file, rồi OT để clear review notes, các bé interns giờ hiểu hết rồi đấy nhỉ?

Đó, ngành kiểm toán mùa bận là như vậy đó, đặc trưng công việc của công nhân kiểm toán vào mùa này là như vậy đó. Có thể mọi người đã nghe vô số lần những comment có nội dung tương tự, nhưng vì chưa trải qua nên vẫn còn thắc mắc trong đầu “Ủa, không đến mức như vậy chứ?”, hoặc “Có thật thế không bà nội, hay là xạo ke đó?”. Cứ để thực tế lên tiếng, như vậy sẽ là câu trả lời tốt nhất.

Có một suy nghĩ mà mình vẫn bảo lưu, đó là thực tập sinh kiểm toán ở Việt Nam có một bất lợi rất lớn. Ngay khi vừa mới bước chân vào môi trường công sở, chưa gì đã úp mặt ngay vào mùa bận. Mùa bận – đến cả những người có thâm niên trong ngành còn ngại và thở dài khi nhắc đến, huống chi là intern mới nhú. Nếu intern join vào thời điểm khác trong năm, có thể các em sẽ có những trải nghiệm khác, khối lượng công việc tăng từ từ, thích nghi dần dần, như vậy sẽ tốt hơn. Còn đằng này, giống như lính chưa thuần thục, nhưng đã được đưa ra chiến trường luôn. Nếu trong teams không có ai hướng dẫn, chắc chắn sẽ “feeling lost” ngay.

Các audit firms luôn có lý do của riêng mình để giải thích cho việc này. Chung quy lại, đó vẫn là bài toán kinh tế, sự cân bằng giữa lợi ích thu được và chi phí bỏ ra. Mùa bận là lúc cao điểm, lúc đó mới thiếu người, nên chỉ cần tuyển intern vào thời điểm này thôi. Tuyển intern thì vẫn cần trả trợ cấp thực tập, tốn chi phí của firms, trong khi nguồn thu – giá phí – lại cạnh tranh gay gắt, nên cần cân nhắc và tính toán cẩn thận. Thêm nữa, hết kỳ intern, không biết các em có cam kết gắn bó lâu dài không, hay là nhảy qua firm khác, ngành khác, hoặc có dự định khác. Luôn có những lý do hợp lý để giải thích cho bất kỳ vấn đề nào đó.

Tất nhiên, sau khi mùa bận kết thúc, tình hình nhân sự ở các audit firms sẽ có sự thay đổi lớn. Nhiều người quyết định rời ngành, chuyển qua lĩnh vực khác. Những sự chia ly như này là điều hết sức bình thường trong nghề, năm nào cũng diễn ra, và ở đâu cũng vậy. Tuy nhiên, nó sẽ có những ảnh hưởng nhất định. Đầu tiên, đó là tính hấp dẫn của ngành trong mắt thế hệ lao động tương lai. Vì, mỗi người rời đi, họ sẽ mang theo một câu chuyện và trải nghiệm “không tốt lắm” của họ, đi chia sẻ và kể nhiều nơi, nhất là trong thời kỳ Facebook, Tiktok, hội nhóm review công ty, etc… đầy rẫy như hiện nay. Tâm lý con người thì lại thích hóng và có xu hướng tin vào những drama như này, thế mới “thú vị” chứ. Tiếp theo, nó ảnh hưởng đến nguồn nhân sự cấp cao sau này ở các firms. Đơn giản thôi, lứa trẻ đi hết rồi, sau lấy ai để đào tạo và promote đây? Tuyển ở firm khác thì hên xui, nên đành promote hết những người còn lại, sau còn có người làm. Thế nên, bây giờ mới có chuyện “guaranteed promotion” và rút ngắn thời gian thăng chức. Thứ ba, vì lý do trên, chất lượng công việc sẽ có thể bị ảnh hưởng. Yếu tố quyết định đến chất lượng cuộc kiểm toán là nhân sự, nên khi chất lượng nhân sự không thể đảm bảo, sự không chắc chắn về chất lượng kiểm toán là điều có thể nhìn thấy.

Trên đây là ý kiến cá nhân của mình. Có giải pháp nào, hay cần sự thay đổi nào không, mình sẽ bàn luận ở một post khác. Áp dụng AI vào kiểm toán à? Ối giời ơi, ChatGPT còn trượt lên trượt xuống cái môn Assurance ở chương trình ICAEW CFAB (nhấn mạnh là CFAB nhé, chứ chưa đến Pro hay Advanced level đâu). Mãi đến version gần đây nhất mới pass 7x điểm, thua xa sinh viên Việt Nam mình, đầy người 8x hoặc 9x. Đấy, vậy mọi người thử nghĩ xem, liệu AI có thể sớm có tương lai trong ngành này không nào?